Geometrik toleranslar
Ölçü toleransı 'ne kadar büyük' der; geometrik tolerans 'ne kadar düz, ne kadar dik, nerede' der. Sembole dokunun: ne demek, nasıl ölçülür.
Çerçeve soldan sağa okunur
Ø0,1 A- 1SembolNe denetleniyor: diklik, konum, salgı…
- 2Ø0,05DeğerToplam genişlik (mm). ± değil: 0,05 yazıyorsa iki yana 0,025. Ø varsa bölge yuvarlaktır (silindir).
- 3İşaretⓂ gibi ek şart (aşağıda). Çoğu çerçevede yoktur; yukarıdaki örnekte de yok.
- 4AReferansNeye göre ölçülecek. Birden çok harf varsa sıra önemlidir: önce A'ya oturtulur.
Okunuşu: Deliğin ekseni, A referansına göre doğru yerde duran Ø0,1 mm'lik bir silindirin içinde kalmalı. işareti var: delik en küçük ölçüsünden büyük çıktıkça izin verilen kayma da o kadar artar.
Biçim toleransları
Yüzeyin ya da eksenin kendi biçimi: ne kadar düz, ne kadar yuvarlak. Referans yazılmaz.
Yön toleransları
Referansa göre açı: paralel mi, dik mi, eğik mi. Yeri değil, yönü denetler.
Konum toleransları
Referansa göre yer: delik nerede, iki çap aynı eksende mi, kanal ortada mı.
Salgı toleransları
Parça referans ekseni etrafında döndürülürken komparatörde okunan sapma.
Çerçevede görebileceğiniz işaretler
Atölyeden gelen sorular
Komparatörde 0,04 salgı okuyorum, resimde 0,05 dairesel salgı var. Geçer mi, yarısını mı almalıyım?
Geçer. Salgı toleransı doğrudan komparatörün bir turdaki toplam oynamasıdır; okunan değer yarıya bölünmez. Parça referans çapından bağlanmış olmalı.
Salgı ile eş eksenlilik aynı şey mi?
Değil. Salgı okuması hem eksen kaçıklığını hem yuvarlaklık hatasını içerir; eş eksenlilik yalnız eksen kaçıklığına bakar. Bu yüzden salgı okuması eş eksenlilik değerinin altındaysa eş eksenlilik de tutmuştur; üstündeyse 3B ölçüm cihazında ayrıca bakılmalıdır.
Konum toleransı Ø0,2 yazıyor. Bu koordinatta ±0,1 mi demek?
Hayır. Ø0,2, merkezi doğru noktada duran 0,2 mm çaplı bir dairedir. Delik X'te 0,08, Y'de 0,08 kaymışsa her biri ±0,1'in içindedir ama konum sapması 2 × √(0,08² + 0,08²) = 0,226 mm olur ve parça geçmez.
Çerçevede Ⓜ var. Ne işe yarıyor?
Maksimum malzeme şartıdır. Delik en küçük ölçüsünden ne kadar büyük çıkarsa konum toleransına o kadar ek tolerans eklenir; çünkü büyük delikte cıvata yine rahat geçer. Ø10 +0,1/0 delik ve ⌖ Ø0,1 Ⓜ için: delik Ø10,06 çıkarsa izin verilen konum sapması Ø0,16 olur.
Kutunun (çerçevenin) içine yazılmış ölçünün toleransı yok mu?
Yoktur. Kutulu ölçü teorik tam ölçüdür: deliğin ya da yüzeyin olması gereken yeri tarif eder. Ne kadar sapabileceğini ona bağlanan geometrik tolerans (çoğunlukla konum) söyler.
Referans A ne demek? Tornada ya da frezede parçayı nasıl bağlamalıyım?
A, ölçümün dayandığı yüzey ya da eksendir. Parça ölçülürken önce A'ya oturtulur (A düz yüzeyse pleyte, A bir çapsa V-bloğa; aynaya bağlanacaksa önce A'nın salgısını sıfıra getirin). İşlerken de mümkünse aynı yüzeyden bağlayın; böylece tezgahta ve ölçümde aynı şeye göre çalışırsınız.
Toplam salgı ile dairesel salgı arasındaki fark ne? Hangisi daha sıkı?
Dairesel salgıda her kesit ayrı değerlendirilir. Toplam salgıda komparatör bütün yüzey boyunca gezdirilir ve tüm okumalar tek değer sayılır; koniklik ve eğrilik de yakalanır. Toplam salgı daha sıkıdır.
Dairesellik 0,01 istenmiş. Mikrometreyle ovallik ölçmek yeterli mi?
Yeterli değil. Mikrometre iki noktadan ölçer; üç köşeli (loblu) parça her yönden aynı çapı verir ama yuvarlak değildir. Doğru sonucu yuvarlaklık ölçme cihazı verir; atölyede puntalar arasında komparatörle okunan salgı da üst sınır olarak kullanılabilir.
Resimde hiç geometrik tolerans yoksa hangisi geçerli? ISO 2768-mK ne demek?
Antette ISO 2768-mK yazıyorsa: 'm' toleranssız boyutlar için orta sınıftır (örneğin 6–30 mm arası ±0,2; 30–120 mm arası ±0,3), 'K' toleranssız düzlemsellik, diklik, simetriklik ve salgı için orta sınıftır. Resimde genel tolerans notu hiç yoksa sınır tanımsızdır; müşteriyle yazılı olarak netleştirin. Yeni resimlerde ISO 22081 de görülebilir.
Yalpalama, eğiklik, eş merkezlilik gibi eski terimler hangi sembole karşılık geliyor?
Yalpalama = salgı (↗), eğiklik = açısallık (∠), eş merkezlilik = eş eksenlilik (◎), düzlük = düzlemsellik (⏥). Eski resimlerde bu adlarla geçer; sembol aynıdır.
Bu toleransı tezgahta tutturmak için mühendisimize danışın
0,01 silindiriklik ya da Ø0,05 konum; takım seçimi, bağlama ve doğru ölçümle tutar. Parçanızı anlatın, mühendisimiz takımı ve kesme stratejisini çıkarsın.